Stefan Żeromski Przedwiośnie


Cezary Baryka (CB) Ojciec Seweryn Baryka syn Grzegorza prosty człowiek. Jego nazwisko nie razi Rosjan. Matka Jadwiga Dąbrowska z Siedlec nie znała rosyjskiego, mimo, że wiele lat mieszkała w różnych guberniach. Ta nieznajomość języka szkodziła mężowi w kontaktach towarzyskich. On sam bez wykształcenia, ale sumienny, uczciwy o żelaznym zdrowiu szuka pracy z największą pensją. Przedwojenna Rosja była idealnym miejscem dla takich ludzi. Zebrali spory majątek, urodził im się syn CB. Osiedli w Baku, gdzie rozwijał się przemysł naftowy i handel. 4 pokojowe mieszkanie umeblowane jak pałac, biblioteka, bogate meble i oszczędności w banku.

Ogromny wpływ na rodzinę miała broszurka o powstaniu 1830, w której opisano jego dziada, jako człowieka, który po upadku zrywu utracił majątek Sołowijówkę. Legenda o własnej wyższości i utraconym majątku! Woził oprawioną potem w skórę broszurkę przechowywał i chronił jak skarb najcenniejszy.

Baku -wysoka posada i zyski, bogactwo własne i ciepły klimat. CB wychowywany i kształcony po polsku. Prywatnie zatrudniano najlepszych nauczycieli i uczył się języków zanim poszedł do szkoły.

CZĘŚĆ I SZKLANE DOMY

Wybuch wojny CB 14 lat przechodzi do 5 klasy. Powołano ojca, jako oficera. Matka nie ma władzy nad synem. Robił w tym czasie, co chciał w mieście dniem i nocą. Matka w rozpaczy "Tortura czynu narzucona niedołężnej bierności". Żyje wspomnieniami: pierwszej miłości (Szymon Gajowiec), Siedlec i Polski. Tu świat wrogi ona nie panuje nawet nad domem i synem (zdziczał jak wilk). Wojnę przegrywają Seweryn cofa się z Mazur na wschód

Seweryn jeszcze przed wojną pieniądze zamienił na złoto i zakopał z żoną i synem w piwnicy. Reszta została w banku na wydatki, a pełne utrzymanie zapewniała pensja oficera. CB pływał, latał dużo grał i czytał. Ojciec mniej pisał i CB zapomniał o nim i przestał się bać jego powrotu. Zły syn i niedołężna matka, brak wiadomości z wojska (Baryka nie żyje? W niewoli?)

Rewolucja! CB wiedział, co to jest! Przebrał się po cywilnemu (dawniej szkolny mundurek) rzucił szkołę w 8 klasie, publicznie pobił dyrektora szkoły a wobec aplauzu gawiedzi zatruł mu życie dniem i nocą -policja i sąd NIC! Tatarzy i Ormianie w tym czasie szykowali się do walki ze sobą. Komitet rewolucyjny w Baku był kierowany przez Polaka -uciszył spory. W tym czasie zniknął towar ze sklepów i zamknięto banki. Panuje ulica - Rewolucja trafia w przekonania CB. Matka mówi:, co to za komunizm kraść z domów! Wziąć pustą przestrzeń i uprawiać, budować kolektywnie! CB chodzi nie tylko na wiece, bierze udział w samowolnych egzekucjach -opowiada potem o niech przerażonej matce. Matka ukryła nocą większość złota a CB zgodnie z dekretem sam zgłosił resztę skarbu i wskazał miejsce jego ukrycia -oddał dla idei złoto ojca! Matka z ukrytymi pieniędzmi jeździła na wieś i za złoto kupował i nielegalnie przywoziła żywność. Ryby i kawior jedzone bez przerwy zaczęły im szkodzić. Ona osłabła najbardziej martwi się, czy CB nie zostanie zbójem. W tym czasie zabrano im mieszkanie i dano pomieszczenie pokojówki. CB zaczyna trzeźwieć z amoku -widzi matkę 40 lat wygląda na 60 zgarbiona i siwa. Zaczyna jej pomagać odkrył skąd bierze żywność. Wie też, że matka dużo widzi i rozumie. Z matematyczną dokładnością przewiduje skutki dekretów.

Wiadomość Seweryn zginął na froncie -nie wierzą. Idą na nabrzeże, gdzie niedobitki arystokracji wysiadają ze statków by dalej uciekać do Azji. Barykowa pomaga księżnej i jej córkom i podczas rewizji znaleziono ukryte przez księżnę złoto.

Kobiety aresztowane Barykowa pobita -oddała resztę swego skarbu skierowana do pracy w porcie umiera z wycieńczenia, pchnięta przed dozorcę. Pochowana na cmentarzu katolickim przez księdza Gruzina.

CB został sam na świecie codziennie nad grobem matki wykłada jej rewolucję -nie chce być ciemiężycielem.

Ormianie wymordowali Tatarów z zemście za masakrę 1905 roku. Kalif Muri Pasza wymordował Ormiańskie wioski o obległ Baku. Miasta broni: brytyjska artyleria, Ormianie i pospolite ruszenie ok 30 tys. Bombardowanie, mordy, głód gwałty, zaraza i śmierć -CB miał już dość uratowała go z pogromu polska legitymacja (Lechistan dla Turków)!

CB grzebie zmarłych a racje żywnościowe zażegnały głód. Widzi zwłoki nagiej kobiety -refleksje nad zbrodniami.

CB pracuje nad zbiorowymi mogiłami pojawia się w tłumie żebraków dziwna postać wariat? Śpiewa cicho jego imię? Daje znaki OJCIEC! Ukryci planują ucieczkę. Nie są bezpieczni Seweryn wie o śmierci żony od księdza. ODNALEŹLI SIĘ.

Przygotowania do wyjazdu nie mają jeszcze butów, koszul i pieniędzy na bilet, ale muszą uciekać, bo zbliża się rewolucja CB na rozdrożu.

Zima statek do Carycyna -przebrani za robotników fałszywe paszporty i biegła znajomość języka oraz zwyczajów. Dalej koleją na północ po walizkę Seweryna i do Polski.

Do Polski (marzenia Seweryna), bo tam nowa cywilizacja. Człowiek o ich nazwisku -studia rozległe i podróże dalekie, lekarz jedzie z Warszawy nad Bałtyk. Znajduje pokłady torfu i piasku, tworzy zatokę obmywaną przez silny prąd podmorski -turbiny i huty szkła, z którego artyści tworzą elementy domów. Czyste i ciepłe zimą, chłodne latem. Wisła w szklanym korycie napędza turbiny produkujące prąd, kooperatywy, wegetarianizm, IDYLLA. Stare miasta będą znikać -powstaną Miasta Ogrody. Zdrowie i apetyt pracy fizycznej spokój i zadowolenie, wesołość -wizja szkół wiejskich.

Wreszcie dotarli do Moskwy. W walizce Seweryna znaleźli wszystko: przebrali się za Polskich inteligentów. Przyjaciel ojca Jastrun odradza im spacery po mieście.

Uzyskali dokumenty przejazdu jadą z przeszkodami, bo maszyniści i kierownicy wyłudzają pieniądze od podróżnych. Pociąg zatrzymano 10 wiorst od Charkowa. Idą pieszo. Zostawili walizkę w depozycie, ale ją skradziono wraz z dobytkiem i lekami Seweryna, ale nie wiadomo czy będzie pociąg! Nie mają schronienia ani pomocy.

Mitingi bolszewickie -najlepsi mówcy Żydzi! Geniusz rasy -odsłaniają słabość i zgniliznę burżuazji, istotę i potęgę przewrotu. Ojciec czynny przeciwnik RYCERZ z jego ran sączy się światło. Wierzy w coś innego i inaczej kształtuje świat. Burżuj i stronnik bogaczów! Ale nie starego porządku -DLACZEGO? Nie chciał się włączyć do rewolucji. ON wie o masowych mordach i niewypowiedzianych zbrodniach. To niszczenie dla niszczenia. Szał duszy! JECHAĆ!. Gorączka Seweryna narasta CB chce wyzwolić się spod władzy ojca, który narzucił mu ideał obcy duszy

Pociąg! Nikogo nie zabierze, ale CB swoimi kanałami dowiedział się, kiedy ma być na peronie i zdobyli miejsca pod śmierdzącymi kożuchami jadą.

Seweryn choruje! Człowiek przynosi im, kiedy może coś ciepłego i pożywnego. Ksiądz? Sprowadził lekarza, ale to na nic obydwaj są smutni. Seweryn każe CB jechać do Warszawy i odnaleźć Szymona Gajowca. Ojciec umiera ksiądz intonuje Dies Irae... Wynoszą by pochować ciało. CB wraca do pociągu.

Granica CB rozumie gniew na burżujów, ale to zwykli ludzie -skąd taki silny nacjonalizm -tyrania, o której mówił ojciec. Wreszcie granica z cudzym dokumentem wszedł do ziemi ojców brud polsko -żydowskiego miasteczka. Gdzie są szklane domy?

CZĘŚĆ II NAWŁOĆ

Warszawa -szklanych domów też nie ma! CB wstępuje na medycynę. Szymon Gajowiec wysoki urzędnik Ministerstwa Skarbu. Dawał mu cenne kontrakty na lekcje rosyjskiego i cały czas rozpytywał o matkę. Kochał ją -gdy wychodziła za mąż on był bardzo biedny. CB oczy ma po matce -wzruszenie płacz. Wojna z bolszewikami. Cały fakultet medyczny zaciągnął się. Walka na przedmieściach Warszawy. Żydzi w kawiarni spierają się, co zrobią bolszewicy po wkroczeniu do miasta? -Zaczekają zobaczą! CB będzie walczył na fali powszechnego entuzjazmu.

Szosa radzymińska jeńcy sowieccy oficer francuski staruszek w ruinach miasteczka.

CB w natarciu pod generałem Sikorskim ciągły marsz na wschód nigdzie nie ma szklanych domów! Cały kraj ograbiony i zniszczony! Dobrze walczył sprawny i chwalony przez przełożonych. Przyjaźń z Hipolitem Wielosławskim (rannego CB odnalazł w lesie i przyniósł do oddziału). Szeptano, że wielki magnat. Oddział na jesień wycofano z Białorusi na Mazowsze ROZEJM blisko. Studentów zwalniają w wojska Hipolit zaprosił CB do Nawłoci pod Częstochowę. Zaliczka od Gajowca -pojechał!

Stacyjka -lokaj w liberii powóz w 4 konie -szczęście wiatr, pęd, radość życia. Wypadek lądują w błocie, ale już zmierzch i widać światła dworu. Witają Hipolita i pamiętają o CB. Podpora rodu wróciła cało z wojny w dobrej formie jak z polowania w sąsiedztwie -dzięki CB! Tylko brudne ubranie i zniszczony kołnierzyk przeszkadzają mu w zadawaniu szyku. Wesołe rozmowy docinki młodych zapłakana szczęśliwa matka. Rozmawiają, jedną, piją ogólna radość. CB szczęśliwy odurzony spotkaniem wzruszył się przestrzega Hipolita: ci sami lokaje i fornale siekierą ci głowę rozwalą. JA WIEM za srebrną papierośnicę... Pijanego księdza i CB Karolina zaprowadziła na kwaterę. Ksiądz zasnął natychmiast zostali sami! Pada deszcz odprowadza ją do pałacu okrył własnym płaszczem.

Rano CB już wyspany ksiądz i Hipolit chrapią. Mieszkają w dawnym zborze ariańskim. W dole dwór drewniany silnie podmurowany, stawy, aleje grabowe. Zwiedza zabudowania, w kurnikach wśród drobiu ucieka dziewczyna wystraszona przez perliczkę CB śmieje się. We dworze ogień w stołowym ogrzał się i położył na sofie -rozmyśla. Karolina przychodzi wprost w sypialni w bieliźnie przyszła do ognia tańczy i wyciąga się. Uciekła, gdy się odezwał. Sługa Maciej przygotował posiłek: pieczywo własnego wypieku, konserwy, konfitury i KAWA - prawdziwa. Hipolit głodny pyta o Karolinę -niezdrowa. Idą do stajni zaprzęgli kasztana do linijki i pędzą! Spotykają sąsiadkę Laurę amazonka -bardzo ładna z narzeczonym astmatykiem Barwickim zaproszeni na śniadanie. Brzydki pałac willa piętrowa fabrykanta Niemca? Żyda? Piękna biblioteka przypomniała mu gabinet ojcowski. Wszędzie teraz jest obcy. Życie rodziców krwawe nieporozumienie. Laura planuje bal w Odolanach -oni tańczą muszą przyjść.

Panna Wanda Okrzyńska nie zdała do 6 klasy, nie zna tabliczki mnożenia i została wysłana do Nawłoci (ta od perliczki). Umiała wirtuozowsko grać na fortepianie. W ariance nie było instrumentu, ale zaproszono ją do pałacu. Grała pięknie, gdy weszli Hipolit i CB chciała odejść, ale dała się namówić na grę na 4 ręce z CB, gdy podano obiad wyszła.

Obiad i konna wycieczka rozpoczęta katastrofą zacięte konie przewróciły księdza i Karolinę. CB rozmyśla nad losem mijanego Żyda i chłopów. Stary dworek ekonoma CB i Karolina idą nad staw (sekuła) zapłakał nad wspomnieniem matki. Karolina też miała taki staw na Ukrainie "ojczyzna duszy" wspomnienie dzieciństwa. Straci rodziców i majątek groza straty i jej strach przed bolszewikami -nienawiść.

CB chciałby tu zostać i popracować. Hipolit nie pozwala mu się ośmieszać -tu nie wolno -blaga Tołstoja u nas w XVI wieku. To byłaby wielkopańska fanaberia, która odebrałaby kromkę chleba prawdziwemu pisarzowi.

Jedzą, balują do późna, zasypiają -rano budzi ich Karolina rzucając kamieniami w drzwi, aż echo odbija się od wysokiego sklepienia. CB w wolnych chwilach obserwował pracę chłopów. Dostatnia jesień, wszystkie maszyny pracują. Na strychu państwo segregują jabłek. Trwają przygotowania do balu. Pałac w Odolanach właściciel oddał we władanie Laury. Ta zbiera zapasy z całej okolicy. Hipolit podarował CB frak. Karolina troszczyła się o jego rzeczy podziękował jej, pocałował oddała pocałunek. Widziała ich zakochana Wanda całuje klamkę, której dotykał CB.

Piknik ostatnie przygotowania CB utknął w Odolanach Laura odwozi go swoim powozem dochodzi do zbliżenia.

Laura pod pozorami przygotowań do balu wzywa potajemnie CB do siebie z biblioteki prowadzi go do sypialni -kochają się.

Bal fraki i śmieszny strój księdza, najlepsze konie radość, CB widzi Laurę z narzeczonym. Tańczy z Karoliną -są obserwowani przez Wandę. Wanda pełna nienawiści prowadzona przez Wielosławską gra na fortepianie pięknie! Laura wymyka się z CB do parku śledzi ich Karolina -wraca i tańczy z CB kozaka jeszcze wzburzona po odkrytej zdradzie. Pijaństwo. Rano powrót zgniła wieś. Nie ma szklanych domów!

Nudy po balu -CB gra z Wandą, ona bierze go za rękę -on mówi, że widział ją z perliczką dziewczyna ucieka. Karolina domyśla się romansu CB z Laurą i obserwuje: wie, że byli razem w Częstochowie, że ona była nocą w parku.

Karolina umiera w swoim pokoiku chce go widzieć -została otruta!

Wandę aresztowano, ale wypuszczono z braku dowodów, (choć strychnina była u rządcy), ale się nie przyznała. CB przemyka się do biblioteki Laury tu czeka na niego Barwicki -uderzył w twarz jednak ten uwolnił się pobił i skopał Barwickiego. Jego własną szpicrutą pokaleczył tuż przed Bożym Narodzeniem -Laura broni narzeczonego CB niegodnie ciebie szpiegował! Uderza go jeszcze raz potem ją i ucieka.

CB idzie po polach, zagrzebał się w stogu uratował jej związek teraz cierpi. Śmierć Karoliny i zbrodnia głupowatej Wandy, strata Laury. Otoczyły go w ciemniści 3 jędze. UCIEKAĆ. Rano na cmentarzu grób Karoliny. Ksiądz -módl się całowałeś, zalecałeś się ona kochała i cierpiała. Teraz módl się i milcz, chcesz mówić przyjdź do spowiedzi. Niedoczekanie! Chodzisz po ziemi między cichymi dziećmi bożymi jak złośliwy napastnik, śmierć i morderstwo po twoich śladach a krok twój niewinny. CB NIC, NIC przejdę dalej!

NOC przespał CB cały dzień -Hipolit każe przynieść herbatę. Wie, że coś ukrywa -zadra na przyjaźni. Pozwól mi pobyć samemu na Chłodku -niech się szrama wygoi. Hipolit chciał podarować Chłodek w wianie Karolinie byliby sąsiadami. A tak -zmarnowałeś dziewczynę!

Chłodek -biedny, zmurszały stary. Skromne, ale godne przyjęcie jest szpiegiem? Kontrolerem? Następcą?. Młyn wodny stary drewniano -kamienny chłopi nie chcą rozmawiać o niczym, co nie dotyczy okolicy, wszystko musi być: tutejsze i realne. Pomyślał jedni się przejadają, inni zdychają z głodu -zbuntujcież się -myśli!

2 tygodnie odpoczywał w Chłodku interesowało go wszystko od młyna do życia komorników, stawy i wyrąb opału w lesie. Komornicy stawili się do walki a poranieni pozostawieni sobie. Wraca do Warszawy na koniec widzi Wandę jak upiora. Żegna się z okolicą, jadą na stację.

CZĘŚĆ III WIATR OD WSCHODU

CB wraca na studia mieszka u Buławnika w dzielnicy żydowskiej ohyda tzw. getto kamienna, tandetna, wielkomiejska ordynarność i brzydota. Chore, brudne i zaniedbane dzieci CB płacze na wspomnienie swego beztroskiego dzieciństwa. Żebracy, biedota i sklepiki z kapitałem 20 zł. Byli tez ciężko pracujący tragarze i robotnicy. Kłócący się i nic nierobiący próżniacy.

Szymon Gajowiec poza pracami urzędowymi pisał książkę o Polsce współczesnej złożonej z 3 części i ludnością żydowską przeładowana! Gajowiec czerpie z wielu źródeł pisanych i ustnych CB pomaga mu w pisaniu.

CB nie słucha Gajowca i jego opowiadań - myśli tylko o Laurze drażni go polskie przywiązanie do przeszłości i zgnilizna widziana w mieście i na wsi.

Do mieszkania Buławnika przychodzi Antoni Lulek agitator student prawa. Chorowity, fenomenalna pamięć. Nie był w Rosji, ale zna wszystkie dokumenty bolszewików. Psychologicznie urabia młokosa. Mówi o klasie próżniaczej i przeżytej, jej zepsuciu oraz cierpieniach biedoty. Najgorzej wyraża się o partii socjalistycznej o zabarwieniu narodowym, bo najbliższa ideowo. Cieszyły go klęski II Rzeczpospolitej tylko przetrzymać tę niepodległość a potem swobodnie odetchniemy na świecie i to za darmo -dla IDEI!!! To on wysyłał za granicę najbardziej nikczemne antypolskie artykuły. Ale to nie mądrość a głupota wiedział CB. On widział Polaków uciekających przez całe Sowiety całujących ziemię i polskie słupy graniczne. W 1920 widział zniszczone biblioteki, zabytki działa sztuki -owoce pracy rąk. Lulek klasa próżniacza musi odejść dobrowolnie lub na drodze rewolucji władza w ręce robotników a co stanie się wtedy z Żydami z Nalewek? To oni byliby tym proletariatem i zagrabili wszystko.

Lulek jutro wprowadzę cię na konferencję partyjną. Mózg klasy robotniczej DYSKRECJA Lulek zimne oczy fanatyka.

Wyszli o 10 Lulek boi się, że jest śledzony. Mieszkanie w lepszej dzielnicy POLEX spółka eksport 25 osób 7 przywódców wchodzi. Niski mężczyzna typ robotniczy:

CB, jeżeli klasa robotnicza jest zwyrodniała przez nędzę i choroby, pozbawiona kultury, to jak może odrodzić społeczeństwo? Może odnowiona i odradzająca się Polska będzie taką siłą! Rząd broni robotników w sporach z burżuazją! Towarzysz Mirosław przeciw ciemiężeniu klas i innych narodowości. Ruch robotniczy komunistyczny jest prześladowany. CB -bo opowiedział się w 1920 r. po stronie bolszewików! Więzienia i tortury -CB dla tych, co wysadzają prochownie wraz z przyległymi dzielnicami mieszkalnymi! AWANTURA CB wychodzi.

CB idzie w zimową noc zły musi się napić herbaty z rumem. Obserwuje miasto ruch uliczny policjanta zbieraczy ułomków węgla. Fragment Obrony Sokratesa. Duch powstrzymuje go od czynienia dobra. Ta droga prowadzi w krwawą próżnię.

Trzeba iść do pracy do Gajowca. Mówi mu, że wraca z zebrania komunistów. Ojciec i matka umarli nie z głodu, chorób i bicia a z tęsknoty z POLSKĄ. Nie możecie złamać magnaterii i szlachty boicie się czynu, reformy agrarnej. Polsce trzeba nowej wielkiej IDEI, reformy rolnej, nowych przemysłów. Tu jest zaduch! Gajowiec -zbyt wielu mamy wrogów idea obronić się! Gdy zbudujemy nasz dom pogodzimy się i wynagrodzimy krzywdy.

Laura w marcu w Warszawie Ogród Saski List idzie zobaczył Nadal kocha, gotów wywołać rewolucję by dopaść Barwickiego. Ją jedną kocha! Myśli o niej dniem i nocą. Gdyby nie jego zachowanie rozstałaby się z Barwickim a tak musiała za niego wyjść. Zazdrość dzikość odwraca się wychodzi.

Pierwszy dzień przedwiośnia manifestacja robotników Nowy Świat w stronę Belwederu CB na czele wprost na oddział piechoty...

by Adam Mac Swan