Molier Skąpiec


AKT I

SCENA I Walery i Eliza zakochani spotykają się w ukryciu przed jej ojcem Harpagonem.

Walery jest jej szczerze oddany, ona boi się, że to tylko słowa. Jego ranią jej podejrzenia, chce by zaczekała i przekonała się! Ona mu wierzy.

Walery mówi, że świat jej nie potępi, bo skąpstwo ojca usprawiedliwi jej zachowanie. Jego niesprawiedliwość wobec dzieci widzi cały świat. Walery liczy też na wsparcie swoich rodziców i pojedzie do niech. Ona błaga by został i pomógł jej przekonać Harpagona. Walery – to trudne wejść do jego domu, udawać kogoś innego. Zdobywać jego uznanie. Przekonał się, by zyskać uznanie ludzi

Nie da się przesadzić w tej komedii, choćby nawet było widać, że to gra! Wobec pochlebstw ludzie są naiwni i nie jest to jego wina, tylko tych, którzy chcą pochlebstw. Elizę martwi, że narzeczony nie próbuje zjednać sobie przychylności jej brata Kleanta. Walery twierdzi, że są zupełnie inni i nie da się tego pogodzić. Sama pomówi z bratem i obawia się służącej.

SCENA II Kleant zdradza Elizie, że jest zakochany, ale też zależny od ojca i musi spełniać jego wolę. Nie zmieni jednak postanowień i nie chce by Eliza odwodziła go od zamiaru. Myśli, że ona nie jest jeszcze zakochana, choć ma nadzieję, że czuje podobnie jak on. Kleant kocha Mariannę sprowadziła się niedawno i opiekuje się chorą matką. Eliza się cieszy z wyboru brata i ma sympatię do dziewczyny. Pochodzi z ubogiego domu i nie ma stosunków. Kleant chciałby im pomóc, ale Harpagon nie daje mu możliwości.Dom Harpagona to barki i surowość, a w oczekiwaniu na należny majątek lata miną. Kleant zadłuży się by uciec z tego domu i proponuje ucieczkę siostrze. Matka zmarła, nie pomoże im znikąd nie mają pomocy.

SCENA III Harpagon wypędza Strzałkę sługę Kleanta z domu, rewiduje go i podejrzewa o kradzież i szpiegowanie. Sługa jest wobec niego oporny – awantura Strzałka zarzuca pośrednio Harpagonowi skąpstwo.

SCENA IV Harpagon myśli o znacznej sumie, którą ukrywa w domu, nie jest pewny swych skrytek (wolałby je ulokować).

SCENA V Harpagon zakopał 10 tys. talarów w złocie. W swoim ogrodzie myśli, że jest podsłuchiwany, wchodzą Kleant i Eliza. Okłamuje dzieci, że nie ma pieniędzy i jest mu ciężko. Oni nie mieszają się do jego spraw.. Kleant – nie masz powodów do narzekania – to ładny majątek. Harpagon – to kłamstwo! I pogłoski! Dzieci znalazły się między jego nieprzyjaciółmi. Wydatki Kleanta wzbudzają też takie podejrzenia. Czy udaje markiza? NIE gram w karty i mam szczęście wygrywać! Źle robisz daj wygrane na procent i oszczędzaj na przyszłość (nie kupuj wstążek, peruk – to ze 20 pistoli, co przy procencie 12 od 100 daje 8 funtów, 6 sou i 8 ludwików na rok. Kleant - racja. Harpagon chce pomówić o małżeństwie Elizy. Ona się boi, Kleant ją wspiera. Harpagon pyta Kleanta o Mariannę – sam chce ją poślubić i spodziewa się od niej odpowiedniego posagu, Kleant odchodzi w rozpaczy.

SCENA VI Harpagon wyda Elizę za Anzelma: stary i nie chce posagu. Eliza nie chce, spierają się, przyspieszy ślub – na arbitra sporu wybiera Walerego, który wszedł.

SCENA VII Walery nie wątpi, że Harpagon ma rację w sporze z Elizą – jest wcieleniem rozsądku. Walery popiera go, choć to nagłe wydarzenie, jeśli jednak bez posagu… to nie można zwlekać. Harpagon nie słucha żadnych argumentów o różnicy wieku i usposobienia… bez posagu!

SCENA VIII Eliza do Walerego – czy to żart?! Nie, ale nie wolno Harpagonowi wprost zaprzeczyć. Władza, jako choroba. Uda im się go przechytrzyć.

SCENA IX Harpagon jest spokojny, bo Walery nie chce go okraść. Walery nie widział, kiedy on wszedł i planuje ucieczkę z Elizą - nakazuje jej całkowite posłuszeństwo i krzyczy na nią – to podoba się Harpagonowi powierza Waleremu władzę rodzicielską. Ma z woli Harpagona być mu posłuszną.

SCENA X Winna jesteś posłuszeństwo Ojcu Elizo, Twoje zarzuty są bezpodstawne. Harpagon o Walerym: dzielny chłop i dobry doradca.

AKT II

SCENA I Kleant do Strzałki – niegodziwcze! Gdzie byłeś? Pana ojciec mnie wypędził, chciał bić. Lichwiarz, z którym się umawiają ukrywa tożsamość, sam chce niski procent, ale musi pożyczyć od innych i wychodzi 1 od 25 nie da też całej sumy 15 tys. tylko 12. 3 tys. mają być warte używane graty na sprzedaż (warte wg niego 4,5 tys. ŁOTR, OPRAWCA, ŻYD? Czy TUREK? LICHWIARZ. Kleant musi się zgodzić nie ma wyboru, strzałka przestrzega przed ruiną. Skąpstwo Harpagona oburza nawet spokojnych ludzi, może by go okraść? Byłby to czyn chwalebny.

SCENA II Simon pośrednik do Harpagona: młody człowiek zgadza się na warunki. Jego sługa zapewnił, że to półsierota z zamożnej rodziny. Jego ojciec może umrzeć w ciągu 8 miesięcy. Do pokoju wchodzi Kleant – to tak łotrze zdobywasz pieniądze? To Ojciec trudni się lichwą?

SCENA III Awantura Kleant do Ojca Lichwiarz, Harpagon – niegodziwcze rujnujesz się. Nie widzi w ogóle swej winy, tylko rozrzutność syna, którego wypędza.

SCENA IV Harpagon do pośredniczki Frozyny, ma z nią do pomówienia, ale najpierw sięgnie do pieniędzy.

SCENA V Frozyna pośredniczka zna Strzałkę, ten nie widział w domu rupieci wymienionych w spisie. Harpagon musi mieć skład. Frozyna oddała staremu cenne usługi, za które sowicie zapłacił! Ona znała sposób na niego. Strzałka mu jednak nie ufa.

SCENA VI Frozyna komplementuje wygląd Harpagona, jego zdrowie, z dłoni wróży 120 lat życia. Frozyna ma przyprowadzić Mariannę na uroczystość zaślubin Anzelma i Elizy. Będzie jej opiekunką. Harpagon daje pośredniczce powóz, by zawiozła Mariannę. Żąda posagu 12 tys. franków. Oszczędzisz na stole 3 tys. prosty ubiór i meble następne 4 tys. Nie gra następne 5 tys.. Harpagon jednak to nie jest realny rachunek. Frozyna wstrzemięźliwość, prostota i wstręt do hazardu – cnota! Harpagon żąda gotówki. Frozyna zapewnia, że kobiety mają mająteczek, Harpagon muszę to sprawdzić i boi się zdrady z jej strony.. Ona ceni sobie tylko starców, na ścianach ma nawet takie obrazy. To Frozyna przedstawiła Mariannie pomysł małżeństwa z Harpagonem. Harpagon nie chce zapłacić Frozynie, ona się wścieka i postanawia zdobyć pieniądze podstępem.

AKT III

SCENA I Harpagon w domu wydaje polecenia przed przyjazdem Marianny. Pani Claude gotowa do sprzątania, ale nie ma wycierać mocno, bo to niszczy meble. Odpowiada też za szkło i jeśli coś potłucze, to potrąci jej z pensji.

SCENA II Ździebełko i Szczygiełek mają podawać wino i więcej wody. Z winem mają się ociągać. Zniszczoną odzież mają ukrywać stając przy ścianie.

SCENA III Eliza ma zabrać Mariannę na jarmark i pilnować sług, gdy będą zbierać ze stołu.

SCENA IV Harpagon nakazuje synowi dobrze odnosić się do przyszłej macochy.

SCENA V Walery i Jakub mają pomagać Harpagonowi. Jakub jest stangretem i kucharzem, ma przygotować kolację (Walery popiera Harpagona). Sztuka ugotować coś tanio. Jakub zły na Walerego, nazywa go rządcą. Każą mu gotować na 8 osób (będzie 10). Walery namawia go na dietetyczny posiłek „ Po to się je, aby żyć, nie zaś żyje, aby jeść” Motto nad kominek! Harpagon zarządza potrawkę baranią, bo tłusta. Ciasto z kasztanami, bo zapycha. Jakub martwi się też o konie, bo są zagłodzone. Ludzie gadają, że Harpagon ma kalendarze z większą liczbą postów i nie daje odpraw służbie, że wykrada koniom owies, sądzi się z kotami, że zjadły resztki potrawki. Harpagon bije sługę i nie wierzy w jego słowa.

SCENA VI Walery i Jakub awantura. Jakub ośmiela i zaatakować Walerego, ten się nie boi i obija sługę, który ma do niego złość.

SCENA VII Frozyna przyprowadziła Mariannę i pyta o Harpagona.

SCENA VIII Marianna do Frozyny – boi się tego spotkania, myśli o młodym i eleganckim mężczyźnie. Młody nie ma pieniędzy. Harpagon może szybko umrze?

SCENA IX Harpagon zadowolony ze spotkania, Marianna milczy.

SCENA X Eliza przyjmuje Mariannę, ale ta nie akceptuje Harpagona.

SCENA XI Marianna do Frozyny – poznała Kleanta. Harpagon zapewnia, że już wkrótce pozbędzie się dzieci. Kleant dwornie wita Mariannę, ale nie cieszy się z jej ślubu i nie chce by była jego macochą. Jej podobało się si ę to, co powiedział, niemal wyznał jej uczucie. Harpagon go ucisza, kobiety mają jechać na jarmark.

SCENA XII Kleant kazał zamówić owoce z targu i podarował Mariannie brylant zdjęty z palca Harpagona. Przekręca jego protesty w zachętę. Awantura Marianna chwilowo zatrzymuje pierścień.

SCENA XIII Ździebełko zabiera Harpagona – ktoś przyniósł pieniądze!

SCENA XIV Szczygiełek wbiega, przewraca Harpagona (nasłany przez dłużnika?) konie nie są podkute! Kleant prowadzi panie do ogrodu.

SCENA XV Harpagon każe Waleremu oddać do sklepu to, co zostanie z jedzenia.

AKT IV

SCENA I Kleant i Eliza zapewniają Mariannę o jego miłości. Jej los jest smutny. Frozyna pomogłaby, ale nie wie jak. Kleant ma nadzieję na wzajemność dziewczyny, ale ona zna swoją powinność wobec matki. Matkę przekona pośredniczka! To Harpagon musi zerwać z Marianną w własnej woli. Ma pomysł, by przedstawić Harpagonowi fałszywą markizę z dużym majątkiem. Kleant popiera pomysł. Marianna woli przekonać matkę.

SCENA II Harpagon obserwuje Kleanta i narzeczoną – nie pozwala mu jechać z kobietami na jarmark. Przeczuwa tajemnicę.

SCENA III Kleant źle mówi o Mariannie: pospolita, mały rozum, średnia uroda był grzeczny wobec ojca przy niej, teraz mówi szczerze. Harpagon jednak myślałby dać ją za żonę synowi, ale skoro on nie chce… Kleant wyznaje prawdę – Kocha ją. Stary zastawił pułapkę. Zaplanował już inne małżeństwo. Kleant nie zrezygnuje i nie boi się gróźb ojca.

SCENA IV Jakub uspokaja Harpagona i Kleanta awantura syn staje ojcu na drodze Jakub rozstrzyga spór, na korzyść Kleanta – byle nie chciał Marianny on chce tylko jej! Sługa chwilowo skołował panów.

SCENA V Harpagon chwilowo pogodzony z synem rozmawiają aż do odkrycia podstępu sługi - awantura wydziedziczenie, przekleństwa.

SCENA VI Strzałka prosi Kleanta śpieszą się - znalazł ukryty skarb.

SCENA VII Harpagon odkrywa kradzież: krzyczy, przywołuje śmierć, złodziejowi grozi torturami, policja straż samobójstwo?

AKT V

SCENA I Komisarz do Harpagona złapiemy złodzieja. Harpagon chce sądzić nawet władze. To było 10 tysięcy talarów z luidorach i pistolach pełnej wagi. Aresztować całe miasto i przedmieścia! Komisarz – lepiej nie płoszyć sprawcy.

SCENA II Jakub przygotowuje prosię przysłane przez Walerego. Sługa pyta czy komisarz będzie na kolacji – nic nie wie o kradzieży. Komisarz jednak widzi naiwność Jakuba i obiecuje nagrodę. Zemścił się na Walerym i powiedział, że to on ukradł. Widział… podpowiadają mu -w ogrodzie –tak! Widział skrzynie, ale nie poda koloru, bo nie wie.

SCENA III Walery napadnięty przez Harpagona nie wie, o co chodzi! Potwierdza jednak wszystko. Myśli, że stary dowiedział się o jego uczuciu do Elizy. Przyznaje się do swego Urodzenia i stanu. Stawia swój honor. Przyznaje, że wziął skarb najcenniejszy, nie chce pieniędzy i nie boi się śmierci. Harpagon myśli o szkatułce nie dba o córkę. Szkatułka nie została naruszona, Harpagon mówi o niej jak o kochance.. Pani Claude jest ich świadkiem, przy niej podpisali przyrzeczenie małżeńskie. Komisarz ma go spisać, jako opryszka i uwodziciela.

SCENA IV Harpagon do Elizy – córko wyrodna do Walerego – szubienica i łamanie kołem. Nie daje się przebłagać córce, to jej wybawca! Uratował ją, gdy tonęła – lepiej byś się utopiła!. Jakób powiedział, wprost, że się zemścił – awantura.

SCENA V Przyszedł Anzelm i widzi, że Harpagon jest wzburzony. Wskazuje Walerego, jako złodzieja. Anzelm nie poślubi Elizy przemocą. Walery – miłość, to nie zbrodnia. Ja jestem z Neapolu Anzelm zna Neapol Tomasza d’ Alburci też Harpagon oszczędza gasi jedną świecę. Walery jestem jego synem – wychowanym przez kapitana statku i jest bliski odnalezienia ojca, który też zaginął. Potwierdzą to klejnoty rodowe, kapitan statku i stary sługa. Mariann okazuje się jego siostrą, cierpią niedostatek, bo krewni rozszarpali majątek. Anzelm jestem waszym ojcem – rodzina się odnalazła. Harpagon myśli tylko o skarbie i zeznaniu Jakuba.

SCENA VI Kleant – odzyskasz pieniądze, ale daj zgodę na ślub z Marianną. Dziewczyna albo skarb. Anzelm przyjmuje oświadczyny Kleanta i daje zgodę na ślub. Nie martwi się o pieniądze. Młodzi idą do matki. Harpagon ściska szkatułkę a komisarz ma skazać Jakuba za kłamstwo.

by Adam Mac Swan