Lew Tołstoj Za co?


I

Wiosna 1830, Różanka - majątek Jaczewskiego (starzec 65 l.) wita syna zmarłego przyjaciela Józefa Migurskiego. Jaczewski – szerokie czoło, pierś i bary, białe wąsy, twarz czerwona – patriota. II rozbiór Polski, służył z ojcem Migurskiego pod Kościuszką. Sercem i dusza nienawidził Katarzyny II (apokaliptycznej rozpustnicy). Wierzył w odrodzenie Rzeczypospolitej. W 1812 dowodził pułkiem Napoleona. Wierzył w Królestwo Polskie, a gdy Aleksander I zwołał sejm do Warszawy ożyły jego nadzieje!

Jednak Święte Przymierze i postawa Konstantego przekreśliły wszelkie plany, aż do 1825 osiadł na wsi i zajął się gospodarstwem i polowaniem. Czyta gazety i listy od patriotów, przyjaciół. Ożenił się drugi raz z biedna szlachcianką, ale nie był szczęśliwy. Nie kochał zony, uważał ją za ciężar, mścił się na niej, dzieci z nią nie miał. Z pierwszą żoną miał 2 córki Wandę – majestatyczna piękność znudzona wsią i młodszą Albinę – żywa, szczupła, błękitne oczy.

Gdy Migurski przyjechał Albina miała 15 l. Jako student widywał dziewczęta w Wilnie, zalecał się do Wandy. Teraz jest dorosły i niezależny. RADOŚĆ w Różance – tak bardzo przypomina ojca. Pani Migurska była szczęśliwa, bo jej mąż jej nie maltretował, Wanda jest przekonana, że młodzieniec przyjechał do niej oświadczyć się – ona go przyjmie. Cała rodzina w to uwierzyła, nawet stara piastunka Ludwika

Po tygodniu Migurski wyjechał – nie oświadczył się jej! Zdziwienie – tylko Albina znała powód – to przez nią!!! Choć próbował ją traktować, jak dziecko, ona instynktownie wiedziała, że traktuje ją, jak kobietę – podobało mu się wszystko, co robiła, śmiech, zabawy z psem, nuda na kazaniu itd. RADOŚĆ ŻYCIA! Wiedziała, że on nie oświadczył się Wandzie (mądrej i pięknej) z jej powodu. Albina pokochała go pierwszą, prawdziwą miłością.

II

Koniec lata, gazety wieszczą rewolucję w Paryżu, rozruchy w Warszawie. Jaczewski przeżywa strach i nadzieję – zabójstwo Konstantego – w listopadzie, atak na Belweder i ucieczka Konstantego, sejm, detronizacja Romanowów, generał Chłopicki dyktatorem – WOLNOŚĆ.

Powstanie nie dotarło na wieś, ale korespondowano, spotykano się z tajemniczymi Żydami – faktorami (w sprawach powstańczych, nie handlowych). Pani Jaczewska bardziej troszczyła się o wygodę męża i tym go denerwowała, Wanda przekazała brylanty na fundusz powstania. Albina myślała tylko i Migurskim (walczy pod Dwernickim, co wiedziała od Ojca). W lutym list o zwycięstwie pod Stoczkiem. Macocha przyłapała Albinę na próbie ucieczki w męskim stroju – przekonała dziewczynę, że jest potrzebna przy ojcu.

III

Radość 1830/31 zrozumiał tylko dla Polaków – zaborcy są znienawidzeni Niemcy i Moskale Car Mikołaj I i jego generałowe Dybicz i Paskiewicz. Warszawa padła, oddziały powstańcze wybite lub w rozsypce. Migurskiego deportowano w głąb Rosji i zdegradowano.

Jaczewscy zima 1832 są w Wilnie, stary rozchorował się. List od Józia – cieszy się, że cierpi za ojczyznę. Wanda i Albina doczytały do końca, rozmarzone, że wobec nich ma plany. Wspomina wprost zabawy Albiny, Wandzie życzy dobrego męża.

IV

Jaczewski choruje coraz bardziej. W 1833 przenoszą się za granicę do Baden. Wanda wychodzi za mąż za bogatego emigranta z Polski, Jaczewski umiera na rękach Albiny. Żonie nie pozwalał się doglądać – kobiety wróciły na wieś, Albina myślała tylko o Migurskim, jako o bohaterze i męczenniku.

Koresponduje, a w 18 roku życia oświadczyła, że jedzie do Uralska i wychodzi za mąż. Awantura z Macochą o jej złą ocenę powstańca – odmówił wcześniej przyjęcia pomocy materialnej! Dziewczyna miała swoje 30 tys. zł po stryju. W 1833 jedzie ze swoja piastunką Ludwiką.

V

Migurski nie mieszka w koszarach, mimo, że go zdegradowano! Oficerowie nie chcieli go upokorzyć mimo ukazu Cara Mikołaja I. Dowódca batalionu, półanalfabeta współczuje dawnemu oficerowi i szanuje jego pozycje i wykształcenie. On tez chętnie udziela korepetycji z matematyki i francuskiego synom Rosjanina, którzy przygotowują się do egzaminów do szkoły oficerskiej. W Uralsku minęło 7 miesięcy, nuda i samotność. Jedyny Polak to przebiegły i niemiły nieuk – handlarz rybami.

Migurski cierpi nędzę po konfiskacie majątku, wyprzedaje złote drobiazgi i koresponduje z Albiną. Gdy ona przysyła mu pieniądze, odsyła jej i wyznają sobie miłość, ale małżeństwo nie jest wg niego możliwe. Jej wyznanie traktuje, jako poświęcenie i ofiarę, której nie może przyjąć. Ma środki na herbatę, tytoń i książki. W październiku zaskoczenie przyjechała Albina z opiekunką RADOŚĆ, śmiech, płacz, żona pułkownika przygarnia dziewczynę.

VI

Podpułkownik uzyskał pozwolenie na ślub, sprowadził księdza z Orenburga. Albina kocha męża, ale go nie zna! Stworzyła sobie mityczny obraz bohatera, był zwykłym dobrodusznym człowiekiem z nieodłączna fajką (na w ciąży cierpi z tego powodu). On odkrywa w Albinie kobietę, miłość, zachwyt, świadomość jej ofiary i swego niezasłużonego szczęścia. Wielka pomocą była dla nich Ludwika – zajmowała się domem i ich synem i córką.

Razem cierpieli z powodu oddalenia od Ojczyzny – straszne wieści z kraju – zesłania, konfiskaty i emigracja. Albina cierpi, bo byle oficer może poniżyć Migurskiego. Mikołaj I był bezwzględny i nie chciał poprawić losu zdegradowanych ZA CZEŚNIE mawiał! Dwór rozpływał się nad jego przezornością. Małżonkowie byli raczej szczęśliwi i tak upłynęło 5 lat, gdy z powodu gorączki i braku lekarza zmarły ich dzieci CIOS. Albina popadła w apatię, latem przesiadywała nad mogiłą ZA, CO? Pytała? Ona i jej mąż nie chcą nic od nikogo. Jej życie, jakby się zatrzymało. Stało się nie do zniesienia.

VII

W tym czasie do Uralska zesłano Polaka – Rosołowskiego – ex nauczyciel matematyki zdegradowany służy z Migurskim.

Wieczorem opowiada Migurskiemu o spisku księdza Sierocińskiego. Na terenie Syberii planowali wzniecenie buntu, ucieczkę i przejecie artylerii w Omsku. Przedstawiono plany, ale zostali zdradzeni. Rosołowski zginął pod rózgami wraz z Szokalskim i wieloma innymi. ZWIĘRZETA krzyczy Migurski!

VIII

Następnego dnia po powrocie z musztry Migurski zastaje Albinę w świetnym nastroju. PLAN, nadzieja na ucieczkę. Zostawi list pożegnalny i ubrania nad rzeką. Ona go ukryje. We troje dopracowują szczegóły. Józio ukryje się w powozie, pojadą do Saratowa, stamtąd brzegiem Wołgi, potem łodzią do Astrachania i przez Morze Kaspijskie do Persji – skrzynia na trumienki dzieci, a w niej schowek.

IX

Kupują powóz i skrzynię. Albina zgłasza dowódcy, że jej mąż popadł w melancholię, zagrała swą rolą doskonale. On kilka dni później, wieczorem zostawia list i ubrania, ukrywa się na strychu. UDAWANA ROZPACZ, uznano śmierć i wydano zgodę na wyjazd wdowy wraz ze szczątkami dzieci. Rozkopano tylko groby, przygotowano pierogi na drogę i pod eskortą 2 kozaków wysłano 3 koni.

X

Nadzieja i zachwyt – pogoda, przyroda, konie doskonałe, półrublówki na wódkę na postojach dla konwojentów. W Dergaczach Albina tak przygotowała postój, by Józio mógł rozprostować kości. Radość, Ludwika flirtuje z Kozakiem. Tak dotarli do Saratowa nad Wołgą.

XI

Ostatniej nocy Kozak pilnował powozu, Albina się martwi, ale Józio tylko zasnął ULGA. Czy kozak ma otwarte oczy? Zdawało się? Stary gubernator przyjmuje Aldonę, docenia urodę i znajomość francuskiego „wdowy”. Ona jest zadowolona uzyskuje dokumenty i wynajmuje łódź.

XII

Kozak Daniła Lifanow z Futoru Strzeleckiego naw Wołgą 34 lata ostatni miesiąc służby. Dziadek 90 lat 2 braci (jeden na zesłaniu – starowierca), żonaty 2 chłopców i 2 dziewczynki. Ojca stracił na wonie z Francuzami. Gospodarz, 16 koni, 2 stada wołów i własne pola pszenicy – RASKOLNIK.Miał rozkaz eskortować 2 Polki Z trumienkami dzieci, wypełnił ściśle, ale zaniepokoiło go zachowanie pieska Trezora o głos ze skrzyni. Nocą pilnował – doniósł rano na Policję. Józia Aresztowano TO NIC powiedział żonie, gdy wróciła. Tak miała stracić i dzieci i męża ZA, CO? Krzyknęła! Kozak stał obojętnie. Potem rzucił czapką, kopnął psa, i pił wódkę cała dobę, aż obudził się w rynsztoku – ZAPOMNIAŁ.

Migurski skazany na 1000 rózeg – karę zamieniono na dożywotnie zesłanie. Albina pojechała za nim. Car Mikołaj I uratował samowładztwo, a bogaty tłum dworzan go poparł. Rosjan ogłupił i zdeprawował.

by Adam Mac Swan